Categorie: Mondgezondheid

Een gaatje ziet er zelden uit als een gat. In het begin is het een dof wit vlekje op het glazuur, dat verandert in een lichtbruine of donkere plek, en pas in een laat stadium wordt het een zichtbaar putje of een zwart puntje op de kies. Veel gaatjes ziet u bovendien helemaal niet, omdat ze tussen twee tanden of onder een vulling zitten. 

Op deze pagina leest u per stadium en per plek in de mond hoe een gaatje eruitziet, en hoe u het onderscheidt van tandsteen, aanslag en andere vlekken die geen gaatje zijn.

Hoe ziet een beginnend gaatje eruit?

Een beginnend gaatje is een dof, krijtachtig wit vlekje op een tand die verder glanst. Gezond glazuur is licht doorschijnend; op de plek waar zuur mineralen heeft weggehaald, wordt het glazuur ondoorzichtig en mat. Het vlekje zit meestal vlak boven de tandvleesrand of in de groeven van een kies, precies daar waar tandplak blijft zitten.

In dit stadium is er nog geen gaatje. De vlek voelt glad aan en doet geen pijn. Dat is het enige stadium waarin een gaatje nog kan herstellen, met fluoride en goed poetsen. Welke signalen daarbij horen en wanneer u een afspraak maakt, staat in ons artikel over een gaatje in uw tand herkennen.

Hoe ziet een klein gaatje eruit?

Zodra het glazuur daadwerkelijk is doorgebroken, verkleurt de plek van wit naar lichtbruin of geelbruin. Een klein gaatje in een kies ziet eruit als een bruin streepje in een groef of als een donker vlekje dat met poetsen niet weggaat. Met de tong voelt u soms een ruw randje. Een klein gaatje in een voortand ziet u vaak als een bruine schaduw door het glazuur heen, vlak bij het tandvlees of op de zijkant tegen de buurtand aan.

Wat betekent een zwart puntje op een kies?

Een zwart puntje op een kies is in de meeste gevallen een gaatje in een groef van het kauwvlak. Dit hoeft echter niet altijd zo te zijn. Kiezen hebben diepe groeven waarin tandplak en kleurstoffen uit koffie, thee en tabak blijven zitten. Een zwart streepje dat glad aanvoelt en al jaren hetzelfde is, is vaak een verkleurde groef zonder gaatje. Een zwart puntje dat zacht aanvoelt, groter wordt of een randje heeft waar eten blijft hangen, is een gaatje.

Zelf is dat verschil lastig te zien. De tandarts bekijkt tijdens een controle of het glazuur op die plek nog hard is. Bij twijfel wordt er een röntgenfoto gemaakt. Een zwart puntje op de kies van een kind verdient altijd een controle, omdat gaatjes in melktanden snel doorgroeien.

Hoe ziet een gaatje eruit per plek in de mond?

Waar een gaatje zit, bepaalt hoe het eruitziet en of u het zelf kunt vinden. Dit zijn de vier plekken waar gaatjes het vaakst ontstaan:

Plek	Hoe het eruitziet	Zelf te zien?
Kauwvlak van een kies	Bruin of zwart puntje of streepje in een groef	Ja, met een spiegel en goed licht
Tussen twee tanden of kiezen	Grijze of bruine schaduw door het glazuur heen, vaak pas laat zichtbaar	Meestal niet, alleen op een röntgenfoto
Bij de tandhals, langs het tandvlees	Doffe witte of gelige band, later een bruine inkeping	Ja, bij teruggetrokken tandvlees goed zichtbaar
Rond een bestaande vulling	Donkere rand langs de vulling, afgebrokkeld randje	Soms, vaak pas als de vulling losraakt

Gaatje tussen de tanden

Een gaatje tussen twee tanden is het lastigst te zien. Het begint op het contactvlak, waar de tanden elkaar raken en de tandenborstel niet komt. Van buiten ziet u hooguit een grijze of bruinige schaduw door het glazuur heen, of u merkt dat flosdraad op die plek rafelt of blijft haken. Op een bitewing, een kleine röntgenfoto van de zijkanten van de kiezen, ziet de tandarts zo’n gaatje als een donkere driehoek in het glazuur. Daarom horen die foto’s om de paar jaar bij de controle.

Gaatje onder een vulling

Ook naast of onder een vulling kan een nieuw gaatje ontstaan. U ziet dan een donkere rand langs de vulling, een vulling die grijs doorschemert of een stukje vulling dat is afgebrokkeld. Soms merkt u het alleen aan gevoeligheid bij koud of aan eten dat naast de vulling blijft hangen. Een oude vulling die aan de rand verkleurt, is een reden om het te laten controleren, ook zonder pijn.

Welke vlekken lijken op een gaatje maar zijn het niet?

Niet elke vlek op een tand is een gaatje. Deze vier verkleuringen worden er het vaakst mee verward:

Wat u ziet	Waarschijnlijk	Verschil met een gaatje
Gele of bruine harde laag bij het tandvlees	Tandsteen	Zit óp de tand, voelt ruw, komt op meerdere tanden tegelijk
Bruine of gele waas over het hele oppervlak	Aanslag van koffie, thee of roken	Volgt geen groef, poetst of polijst weg
Witte vlekjes verspreid over meerdere tanden	Fluorose	Glanzend, symmetrisch, al sinds de kindertijd aanwezig
Gladde, glanzende kuiltjes of dunne randen	Tanderosie door zuur	Geen bacteriën, geen donkere kern, vaak op meerdere tanden

Een gaatje heeft een paar eigen kenmerken: het zit op één plek, het is dof of donker in plaats van glanzend, het wordt langzaam groter en het verdwijnt niet met poetsen. Tandsteen kan de mondhygiënist weghalen; meer daarover leest u op de pagina over mondhygiëne. Bruine aanslag en hoe u die voorkomt, komt aan bod in ons artikel over tandplak.

Is een bruine vlek erger dan een witte vlek?

Niet per se. Een doffe witte vlek is vaak een actief gaatje dat op dit moment groeit. Een harde, glanzende bruine vlek kan juist een gestopt gaatje zijn, dat door fluoride en goed poetsen tot stilstand is gekomen en daarna is verkleurd. De tandarts laat zo’n plek soms met rust en houdt hem in de gaten. Of een vlek actief is, bepaalt dus meer dan de kleur.

Hoe ziet een gaatje eruit bij kinderen?

Bij kinderen begint een gaatje vaak als een witte of gele band langs het tandvlees van de voortanden, of als bruine vlekjes in de groeven van de achterste kiezen. Melktanden hebben dunner glazuur, waardoor een gaatje er sneller doorheen gaat en de tand binnen enkele maanden bruin of zwart kan worden. Een donkere plek op een melktand is daarom nooit iets om af te wachten. 

Een vlek herkennen is de eerste stap, laten controleren de tweede

Een gaatje ziet u zelf alleen in een laat stadium goed. De witte vlek waarin het nog te stoppen is, en het gaatje tussen twee kiezen, vindt u zonder spiegel, controle door de tandarts en röntgenfoto niet. 

Ziet u een vlek die niet weggaat, een donker puntje in een groef of een verkleurde rand langs een vulling? Laat het dan beoordelen bij de volgende controle, of eerder als de plek gevoelig is. Bij Tandartspraktijk Ridder in Oosterhout bekijken wij het, leggen wij uit wat het is en bespreken we of behandelen nodig is. 

Vaak beseffen mensen het niet, maar in het begin merkt u eigenlijk niets van een gaatje. En juist dat maakt het zo verraderlijk. Een gaatje is een plek in de tand of kies waar het glazuur is aangetast door zuur. Wie de eerste signalen kent, is bij de tandarts met een kleine vulling klaar. Wie wacht tot de pijn komt, heeft vaak een grotere behandeling nodig.

Hoe weet u of u een gaatje heeft?

Een beginnend gaatje voelt u meestal niet. De eerste aanwijzingen zijn klein en makkelijk te missen, zeker op plekken die u in de spiegel niet goed ziet. Let op deze signalen:

• Een dof wit of lichtbruin vlekje op de tand dat met poetsen niet verdwijnt.
• Een scherpe, korte prikkeling bij koud, warm of zoet eten en drinken.
• Een ruw randje of een klein putje dat u met uw tong voelt.
• Eten dat steeds op dezelfde plek tussen twee kiezen blijft hangen.
• Een vieze smaak of slechte adem die blijft, ook na het poetsen.

Eén signaal betekent nog niet dat er zeker een gaatje zit. Een gevoelige tand kan ook komen door teruggetrokken tandvlees of door te hard poetsen. Komen twee of meer signalen samen op dezelfde plek, dan is de kans groot dat het om tandbederf gaat en is het verstandig het te laten controleren.

Hoe voelt een gaatje in uw tand of kies?

Een gaatje voelt in het begin als een korte, scherpe prikkeling die binnen een paar seconden wegtrekt. Dat gebeurt vooral als u iets kouds of zoets eets. Zodra het bederf dieper komt, houdt de prikkeling langer aan en kan de tand ook gaan reageren op warmte en op kauwen. Een kloppende pijn die uit zichzelf opkomt, bijvoorbeeld ‘s nachts, wijst erop dat het bederf tot bij de zenuw is gekomen.

Kunt u een gaatje hebben zonder pijn?

Ja, dat is zelfs de normale situatie. Het glazuur heeft geen zenuwen, dus zolang het gaatje in die buitenste laag zit, voelt u niets. Pijn komt pas als het bederf de laag eronder bereikt, het tandbeen, en soms zelfs pas daarna. Veel mensen hebben jarenlang een goede controle gehad en krijgen dan opeens kiespijn. Het gaatje was er al langer, alleen onzichtbaar en gevoelloos. Daarom is een periodieke controle met af en toe een röntgenfoto de enige betrouwbare manier om een gaatje op tijd te vinden.

Hoe ontstaat een gaatje en hoe snel groeit het?

Een gaatje ontstaat doordat bacteriën in tandplak suikers omzetten in zuur. Dat zuur haalt mineralen uit het glazuur. Na ieder eet- of drinkmoment heeft uw speeksel ongeveer een half uur nodig om het zuur te neutraliseren en de mineralen terug te brengen. Eet of drinkt u vaak tussendoor, dan krijgt het glazuur die hersteltijd niet en wint het zuur. Wat tandplak is en hoe u het weghaalt, leest u in ons artikel over tandplak.

Hoe snel een gaatje groeit, hangt af van de laag waarin het zit. In het glazuur gaat het langzaam, vaak maanden tot jaren. Het glazuur is de hardste laag van het lichaam. Zodra het bederf door het glazuur heen is en het zachtere tandbeen bereikt, kan het in weken flink groter worden. Het verschil per stadium:

Stadium	Wat u ziet	Wat u voelt	Nog om te keren?	Behandeling
Witte vlek	Dof wit plekje	Niets	Ja	Fluoride en beter poetsen
Gaatje in glazuur	Bruin of donker puntje	Niets of lichte gevoeligheid	Nee	Kleine vulling
Gaatje in tandbeen	Zichtbaar gat, donkere rand	Gevoelig bij koud, zoet en kauwen	Nee	Vulling, soms kroon
Tot aan de zenuw	Groot gat of afgebroken stuk	Kloppende pijn, soms zwelling	Nee	Wortelkanaalbehandeling of trekken

Kan een beginnend gaatje zelf herstellen?

Ja, zolang het glazuur nog niet is doorgebroken. In het stadium van de witte vlek kan het glazuur weer mineralen opnemen uit speeksel en uit tandpasta met fluoride. De vlek wordt dan harder en groeit niet verder. Daarvoor moet de tandplak op die plek wel iedere dag weggehaald worden. Daarvoor raden we aan om twee keer per dag te poetsen met fluoridetandpasta en dagelijks ragers of flossdraad te gebruiken. Uw tandarts of mondhygiënist kan de plek extra beschermen met fluoridelak en bij de volgende controle beoordelen of het is gestopt. Hoe u gaatjes voorkomt, staat uitgebreid op onze pagina over gaatjes voorkomen.

Kan een gaatje vanzelf weggaan?

Nee. Zodra er een echt gat in het glazuur zit, groeit dat niet meer dicht. Het lichaam maakt geen nieuw glazuur aan. Een gaatje wegpoetsen lukt dus ook niet. Goed poetsen remt de groei wel, maar het gat blijft en wordt op den duur groter. Een veelgemaakte fout is wachten tot de gevoeligheid vanzelf overgaat. Soms gebeurt dat inderdaad, maar dan is de zenuw afgestorven en is het probleem alleen maar groter geworden.

Hoe lang kunt u rondlopen met een gaatje?

Dat hangt af van wat u merkt. U kunt hiervoor deze vuistregel aanhouden:

• Geen klachten en de volgende controle staat binnen enkele maanden gepland? Dan kunt u die afwachten en het bij de controle melden.
• Gevoelig bij koud of zoet, een zichtbaar putje of eten dat blijft hangen? Maak dan een afspraak op korte termijn, zodat een kleine vulling volstaat.
• Kloppende pijn, pijn die u ‘s nachts wakker houdt of een dikke wang? Bel dan dezelfde dag. Dit wijst op een ontsteking die niet vanzelf overgaat.

Uitstel is vrijwel altijd duurder. Een klein gaatje is in één korte afspraak gevuld. Een gaatje tot aan de zenuw vraagt om een wortelkanaalbehandeling en vaak een kroon, en soms is de kies niet meer te redden.

Hoe stelt de tandarts een gaatje vast?

De tandarts bekijkt iedere tand met een spiegeltje en een sonde, een dun haakje waarmee zachte plekken in het glazuur te voelen zijn. Veel gaatjes zitten echter tussen twee kiezen, waar niemand bij kan kijken. Daarvoor maakt de tandarts om de paar jaar een bitewing, een kleine röntgenfoto waarop de zijkanten van de kiezen zichtbaar zijn. Een gaatje dat u zelf nooit zou zien, valt daar meteen op.

Dit verklaart ook waarom twee tandartsen soms iets anders zeggen. Een beginnend gaatje in het glazuur mag u afwachten als het met fluoride en poetsen te stoppen is, terwijl een ander het liever meteen vult. Beide zijn verdedigbaar. Vraag daarom altijd waar het gaatje zit, hoe diep het is en of wachten een optie is. Dan kunt u zelf meebeslissen.

Kan een mondhygiënist een gaatje zien?

Ja. Een mondhygiënist kijkt bij iedere behandeling naar vlekken, verkleuringen en zachte plekken en wijst u erop als iets verdacht is. Vullen doet de mondhygiënist niet, dat doet de tandarts. Bij een beginnend gaatje kan de mondhygiënist wel fluoridelak aanbrengen en u laten zien hoe u die plek beter schoon houdt. Zit er een echt gaatje, dan verwijst de mondhygiënist u door en wordt het bij de tandarts gevuld.

Een klein gaatje op tijd laten vullen is de goedkoopste keuze

Een gaatje dat vroeg wordt gevonden, kost u één korte afspraak en een kleine vulling. Hetzelfde gaatje een jaar later betekent mogelijk een wortelkanaalbehandeling, een kroon of een kies. Het verschil zit niet in geluk, maar in op tijd laten controleren. Twijfelt u over een plekje of een gevoelige tand? Bij Tandartspraktijk Ridder in Oosterhout kijken wij er rustig naar, leggen wij uit wat wij zien en bespreken wij samen of behandelen of afwachten de beste keuze is. Neem gerust contact op voor meer informatie of om direct een afspraak te maken.

Gezond tandvlees bloedt niet. Ziet u rood op uw tandenborstel of in de wasbak? Dan is dat geen teken dat u te hard poetst, maar bijna altijd een teken van ontstoken tandvlees. In de meeste gevallen is dat goed nieuws: een beginnende tandvleesontsteking is met goede mondverzorging binnen één tot twee weken weg. Blijft het bloeden aanhouden, dan speelt er meer. Graag vertellen we u alles over redenen waarom tandvlees gaat bloeden, wat u zelf kunt doen en bij welke signalen u beter contact opneemt met de praktijk.

Waarom bloedt tandvlees bij het poetsen?

Op de overgang van tand naar tandvlees blijft dagelijks tandplak achter: een kleverig laagje bacteriën. Laat u dat laagje een paar dagen staan, dan reageert uw lichaam erop met een ontsteking. Het tandvlees wordt rood, iets dikker en de kleine bloedvaatjes vlak onder het oppervlak worden kwetsbaar. Een lichte aanraking met de borstel of rager is dan genoeg om ze te laten bloeden.

Die beginnende ontsteking heet gingivitis: een ontsteking van alleen het tandvlees, zonder schade aan het bot eronder. Gingivitis is volledig omkeerbaar. Verdwijnt de tandplak, dan verdwijnt de ontsteking.

De meest voorkomende oorzaken

Er zijn diverse redenen waarom uw tandvlees kan gaan bloeden. De meest voorkomende zijn: 

• Tandplak op de tandvleesrand. Veruit de belangrijkste oorzaak. Vaak gaat het om plekken die net niet worden geraakt: de binnenkant van de ondertanden, de achterste kiezen of de buitenkant van de bovenkiezen.
• Onvoldoende reinigen tussen de tanden. Een tandenborstel komt niet tussen de tanden. Precies daar begint het bloeden meestal.
• Tandsteen. Verharde tandplak die u zelf niet meer weg krijgt. Het ruwe oppervlak houdt nieuwe plak vast en houdt de ontsteking in stand.
• Hormonale veranderingen. Zwangerschap, de overgang en soms de puberteit maken tandvlees gevoeliger voor dezelfde hoeveelheid plak.
• Medicijnen. Bloedverdunners maken bloedingen heviger. Sommige middelen tegen hoge bloeddruk, epilepsie of afstotingsreacties laten het tandvlees juist opzwellen, waardoor reinigen moeilijker wordt.
• Roken. Roken vermindert de doorbloeding van het tandvlees. Rokers bloeden daardoor minder, terwijl de ontsteking gewoon doorgaat.
• Diabetes. Een minder goed ingestelde bloedsuiker maakt tandvlees gevoeligr voor ontstekingen. Andersom maakt een tandvleesontsteking de bloedsuiker moeilijker te regelen.
• Een scherpe rand aan een vulling of kroon. Plak hecht zich daar makkelijk en blijft buiten bereik van de borstel.
• Een beugel, prothese of implantaat. Meer hoekjes betekent meer plaatsen waar plak zich verzamelt.
• Mondademhaling. Een droge mond mist de beschermende werking van speeksel.

Een vitaminetekort of een afwijking in de bloedstolling wordt vaak genoemd, maar komt in Nederland zelden voor. Wij kijken daar pas naar als het bloeden niet past bij wat wij in uw mond zien.

Bloedt uw tandvlees pas sinds u bent gaan flossen of ragers gebruikt?

Dat is een bekend verschijnsel. Wie voor het eerst met ragers of floss tussen de tanden gaat, raakt tandvlees aan dat al ontstoken was. Het bloedt de eerste dagen, soms flink. Blijft u dagelijks reinigen, dan neemt het bloeden normaal gesproken binnen ongeveer twee weken duidelijk af en stopt het daarna.

Stoppen met ragen omdat het bloedt is dus precies de verkeerde reactie: de ontsteking blijft dan bestaan.

Gingivitis of parodontitis: het verschil

Blijft een tandvleesontsteking jarenlang bestaan, dan kan die zich uitbreiden naar het bot waarin uw tanden en kiezen vastzitten. Dat heet parodontitis. Het verschil met gingivitis is belangrijk, omdat schade aan het bot niet vanzelf herstelt.

Kenmerk	Gingivitis	Parodontitis
Wat is ontstoken	Alleen het tandvlees	Tandvlees en kaakbot
Bloeden	Bij poetsen en ragen	Ook spontaan, soms met pus
Terugtrekkend tandvlees	Nee	Ja, tanden lijken langer
Losstaande tanden	Nee	Mogelijk
Slechte adem of nare smaak	Soms	Vaak
Te herstellen	Volledig	Schade is blijvend, verdere afbraak is te stoppen

Parodontitis doet in het begin vaak geen pijn. Juist daarom is bloedend tandvlees een signaal dat u niet moet negeren: het is meestal het enige vroege symptoom.

Wanneer is bloedend tandvlees serieus?

Maak een afspraak bij de tandarts voor algemene tandheelkunde bij een van deze signalen:

• het bloeden houdt aan na twee weken van goed poetsen en dagelijks reinigen tussen de tanden;
• uw tandvlees bloedt spontaan, zonder dat u het aanraakt;
• het tandvlees trekt zich terug en uw tanden lijken langer of staan gevoeliger;
• u heeft aanhoudend een nare smaak of slechte adem;
• er komt pus vrij bij het drukken op het tandvlees;
• een tand of kies voelt los of uw beet verandert;
• het tandvlees is pijnlijk, sterk gezwollen of u heeft koorts;
• u gebruikt bloedverdunners en het bloeden stopt niet vanzelf.

Bloedt u ook elders makkelijk? Krijgt u zonder aanleiding blauwe plekken of bloedneuzen? Neem dan ook contact op met uw huisarts. Dat is zeldzaam, maar het hoort wel onderzocht te worden.

Blijf poetsen, ook als het tandvlees bloedt

Dit is de meest gemaakte fout: de bloedende plek voorzichtig overslaan tijdens het poetsen. Daardoor blijft juist daar plak achter en houdt de ontsteking zichzelf in stand.

Poets de plek gewoon mee, met een zachte borstel en zonder kracht. Een beetje bloed hoort bij de eerste dagen. Neemt het bloeden af in plaats van toe, dan werkt u in de goede richting.

Wat u zelf kunt doen

1. Poets twee keer per dag twee minuten met een zachte borstel en fluoridetandpasta. Houd de borstel in een hoek van ongeveer 45 graden op de tandvleesrand en maak kleine, rustige bewegingen. Poets niet harder, maar nauwkeuriger.
2. Reinig dagelijks tussen uw tanden. Ragers hebben de voorkeur wanneer de ruimte het toelaat. Is de ruimte te krap, dan gebruikt u floss. Wij bepalen tijdens de controle welke maat rager bij u past.
3. Spoel na het poetsen niet na met water. Zo laat u de fluoride op uw tanden achter.
4. Beperk het aantal eet- en drinkmomenten tot ongeveer zeven per dag. Niet alleen de hoeveelheid suiker telt, vooral de frequentie.
5. Stop met roken. Uw tandvlees geneest daarna merkbaar beter.
6. Geef het twee weken de tijd. Is het bloeden dan niet duidelijk minder, laat het dan beoordelen.

Mondwater met chloorhexidine kan tijdelijk helpen, bijvoorbeeld na een behandeling, maar is geen vervanging van poetsen en ragen. Langdurig gebruik geeft bruine verkleuring en een veranderde smaak. Gebruik het alleen in overleg met uw tandarts of mondhygiënist.

Bloedend tandvlees tijdens de zwangerschap

Veel zwangere vrouwen merken vanaf het tweede trimester dat hun tandvlees sneller bloedt en wat gezwollen is. Dat komt door hormonale veranderingen die de reactie van het tandvlees op tandplak versterken. Het gaat meestal vanzelf over na de bevalling. Wel is het verstandig om tijdens de zwangerschap extra aandacht aan uw mondverzorging te geven en een controle bij de tandarts in te plannen. Tandheelkundige zorg is tijdens de zwangerschap veilig, meld wel altijd even dat u zwanger bent.

Wat wij doen in de praktijk

Tijdens de controle kijken wij graag naar de staat van uw gebit. Afhankelijk van wat wij zien, kunnen de volgende behandelingen aangeraden worden:

• een gebitsreiniging door onze mondhygiënist, waarbij tandplak en tandsteen boven de tandvleesrand worden verwijderd, met uitleg over de plekken die u zelf nog mist;
• een parodontale behandeling wanneer de ontsteking dieper zit: het reinigen van de wortels onder het tandvlees in meerdere zittingen, gevolgd door controles;
• nazorg op vaste momenten, omdat de bacteriën terugkomen zodra de reiniging verslapt.

Alle behandelingen doen wij in onze eigen praktijk aan de Hildebrandlaan in Oosterhout, zodat u voor uw tandvlees niet naar een andere praktijk hoeft.

Blijft uw tandvlees bloeden?

Bloedend tandvlees dat na twee weken niet minder wordt, gaat niet vanzelf over. Bel Tandartspraktijk Ridder in Oosterhout op of maak een afspraak via het formulier op deze website. Wij beoordelen uw tandvlees, kijken hoe diep de ontsteking zit en laten u zien welke plekken u thuis nog mist.

Tandplak is het kleverige laagje dat u met uw tong voelt als u een dag niet heeft gepoetst. Het is de oorzaak van vrijwel alle gaatjes en tandvleesontstekingen. En het komt binnen enkele uren na het poetsen alweer terug. Dat laatste is geen falen van uw mondverzorging: het hoort bij hoe een mond werkt. Het verschil zit in hoe consequent u het laagje elke dag weer verwijdert.

In dit artikel leest u wat tandplak precies is, hoe u het zichtbaar maakt, wanneer het verandert in tandsteen en welke aanpak tegen tandplak thuis werkt.

Wat is tandplak precies?

Tandplak is een dun, kleverig laagje bacteriën op uw tanden. Die bacteriën horen gewoon in elke mond thuis. Zodra u klaar bent met poetsen, legt uw speeksel een heel dun laagje over uw tanden. Daar hechten de bacteriën zich binnen een paar minuten aan vast, waarna zij zich vermeerderen en het laagje dikker wordt.

Dat laagje plakt stevig. U krijgt het er niet af door te spoelen met water of mondwater, hoe krachtig u ook spoelt. Het moet van uw tanden worden geveegd: met een tandenborstel, een rager of floss.

Hoe ziet tandplak eruit?

Vers tandplak is wit tot lichtgeel, zacht en glanst nauwelijks. Op wit glazuur valt hij daardoor amper op. U merkt hem eerder op andere manieren:

• uw tanden voelen ruw aan met de tong, vooral ’s ochtends;
• langs de tandvleesrand ligt een matte, witgele band;
• uw tandvlees is daar roder dan elders en bloedt bij het poetsen;
• u heeft een minder frisse adem.

Hoe snel ontstaat tandplak?

Direct na het poetsen begint de vorming van tandplak gelijk opnieuw. Na een paar uur is er al een dunne laag aanwezig en binnen ongeveer 24 tot 48 uur is de biofilm zo volgroeid dat hij schade kan veroorzaken. Dat is de reden dat twee keer per dag poetsen het advies is. En dat één dag overslaan meer effect heeft dan mensen denken.

Waar zit tandplak meestal?

Tandplak verzamelt zich op plaatsen waar hij met rust wordt gelaten:

• op de tandvleesrand, waar de borstel vaak net iets te kort komt;
• tussen de tanden en kiezen, waar de borstelharen niet bij kunnen;
• op de kauwvlakken van de kiezen, in de groeven;
• aan de binnenkant van de ondervoortanden en de buitenkant van de bovenkiezen, vlak bij de uitgangen van de speekselklieren;
• rond beugels, kronen, bruggen, implantaten en de randen van vullingen.

Wat doet tandplak met uw gebit?

De bacteriën in tandplak zetten suikers uit uw eten en drinken om in zuren. Die zuren lossen mineralen uit uw glazuur op. Herstelt uw speeksel die schade niet op tijd, dan ontstaat er een gaatje. Tegelijk irriteren de bacteriën langs de tandvleesrand uw tandvlees, wat leidt tot een tandvleesontsteking: rood, gezwollen tandvlees dat bloedt bij het poetsen. Blijft die ontsteking jarenlang bestaan, dan kan het kaakbot eronder worden aangetast.

Tandplak, tandsteen en aanslag: wat is het verschil?

Deze drie worden vaak door elkaar gehaald, terwijl de aanpak per soort verschilt.

Kenmerken	Tandplak	Tandsteen	Aanslag
Wat het is	Zacht laagje bacteriën	Verkalkte, verharde tandplak	Verkleuring op het oppervlak
Kleur	Wit tot lichtgeel	Geel tot bruin, soms zwart bij de tandvleesrand	Bruin of grijs, door koffie, thee, rode wijn of roken
Ontstaat in	Enkele uren	Enkele dagen tot twee weken	Weken tot maanden
Zelf te verwijderen	Ja, door poetsen en ragen	Nee	Deels, verder poleren door de mondhygiënist

Tandsteen ontstaat doordat mineralen uit uw speeksel zich vastzetten in achtergebleven tandplak. Het resultaat is een hard, ruw laagje waar nieuwe tandplak zich extra goed aan hecht. Daarmee houdt tandsteen de ontsteking van uw tandvlees in stand, ook al is het zelf niet de directe boosdoener.

Hoe krijgt u tandplak weg?

Graag delen we enkele tips om te zorgen dat tandplak zo weinig mogelijk ruimte krijgt.

Poets twee keer per dag twee minuten.
Gebruik een zachte borstel en tandpasta met fluoride. Zet de borstel schuin, in een hoek van ongeveer 45 graden, tegen de tandvleesrand en maak korte, rustige bewegingen. Werk in een vaste volgorde zodat u geen vlak overslaat. Een elektrische tandenborstel neemt de beweging van u over en maakt het makkelijker om niet te hard te drukken.

Reinig elke dag tussen uw tanden.
Een tandenborstel bereikt ongeveer drie van de vijf vlakken van een tand. De twee vlakken ertussen blijven over en juist daar begint de meeste schade. Gebruik ragers wanneer de ruimte dat toelaat; bij krappe ruimtes gebruikt u floss. De juiste maat rager is belangrijk: te klein reinigt niet, te groot beschadigt het tandvlees. Wij meten dat tijdens de controle voor u op.

Spoel na het poetsen niet na met water.
Spuug de tandpasta uit en laat de rest zitten. Zo blijft de fluoride langer op uw tanden werken.

Beperk het aantal eetmomenten.
Uw speeksel heeft na elk eet- of drinkmoment ongeveer een half uur nodig om het zuur te neutraliseren. Ongeveer zeven momenten per dag, hoofdmaaltijden meegerekend, is een goed uitgangspunt. Continu doorhappen of de hele dag door frisdrank drinken is schadelijker dan één keer iets zoets eten.

Reinig uw tong.
Op de tongrug zit een groot deel van de bacteriën in uw mond. Een tongschraper of een paar rustige halen met de borstel is voldoende.

Wat werkt niet, of zelfs averechts

• Harder poetsen. Dat verwijdert geen extra plak, maar slijt uw glazuur en beschadigt uw tandvlees.
• Alleen mondwater gebruiken. Mondwater kan een aanvulling zijn, maar dringt niet door de biofilm heen. Zonder poetsen en ragen gebeurt er te weinig.
• Zelf tandsteen wegkrabben. De instrumenten en ultrasone apparaatjes die online te koop zijn, beschadigen makkelijk uw glazuur en tandvlees en laten tandsteen onder de tandvleesrand gewoon zitten. Dat is precies de plek waar het schade aanricht.
• Baking soda, citroen of azijn. Deze huismiddelen halen inderdaad verkleuring weg, maar tasten tegelijk uw glazuur aan. Dat herstelt niet.
• Whitening-tandpasta als oplossing. Die pakt verkleuring aan, geen tandplak of tandsteen.

Wanneer gaat u naar de mondhygiënist?

Tandsteen kunt u zelf niet verwijderen. Tijdens een gebitsreiniging haalt de mondhygiënist het tandsteen en de aanslag weg, poleert de tandoppervlakken zodat nieuwe plak zich minder makkelijk hecht en laat u zien op welke plekken u thuis nog iets laat liggen.

Maak een afspraak wanneer:

• u geel of bruin, hard materiaal langs de tandvleesrand ziet of voelt;
• uw tandvlees bloedt bij het poetsen en dat na twee weken goede reiniging niet minder wordt;
• u aanhoudend een slechte adem of nare smaak heeft;
• u een beugel, kronen, bruggen of implantaten heeft, daar vraagt reinigen extra techniek;
• het langer dan een jaar geleden is dat uw gebit professioneel is gereinigd.

Hoe vaak een reiniging nodig is, verschilt per persoon. De een vormt sneller tandsteen dan de ander, ook bij dezelfde mondverzorging. Wij bepalen samen met u een interval dat bij uw mond past.

Wordt tandplak of tandsteen verwijderen vergoed? 

De tarieven in de tandheelkunde zijn landelijk vastgesteld door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en gelijk in elke praktijk. Voor kinderen tot 18 jaar valt deze zorg onder de basisverzekering. Bent u ouder, dan hangt de vergoeding af van uw aanvullende verzekering. U krijgt vooraf een begroting.

Uw gebit laten reinigen in Oosterhout?

Wilt u weten hoeveel tandplak en tandsteen er bij u achterblijft en welke plekken u thuis nog mist? Bel Tandartspraktijk Ridder of maak een afspraak via het formulier op deze website. Onze mondhygiënist reinigt uw gebit in onze eigen praktijk en neemt met u door hoe u het resultaat thuis vasthoudt.