Vaak beseffen mensen het niet, maar in het begin merkt u eigenlijk niets van een gaatje. En juist dat maakt het zo verraderlijk. Een gaatje is een plek in de tand of kies waar het glazuur is aangetast door zuur. Wie de eerste signalen kent, is bij de tandarts met een kleine vulling klaar. Wie wacht tot de pijn komt, heeft vaak een grotere behandeling nodig.
Hoe weet u of u een gaatje heeft?
Een beginnend gaatje voelt u meestal niet. De eerste aanwijzingen zijn klein en makkelijk te missen, zeker op plekken die u in de spiegel niet goed ziet. Let op deze signalen:
- Een dof wit of lichtbruin vlekje op de tand dat met poetsen niet verdwijnt.
- Een scherpe, korte prikkeling bij koud, warm of zoet eten en drinken.
- Een ruw randje of een klein putje dat u met uw tong voelt.
- Eten dat steeds op dezelfde plek tussen twee kiezen blijft hangen.
- Een vieze smaak of slechte adem die blijft, ook na het poetsen.
Eén signaal betekent nog niet dat er zeker een gaatje zit. Een gevoelige tand kan ook komen door teruggetrokken tandvlees of door te hard poetsen. Komen twee of meer signalen samen op dezelfde plek, dan is de kans groot dat het om tandbederf gaat en is het verstandig het te laten controleren.
Hoe voelt een gaatje in uw tand of kies?
Een gaatje voelt in het begin als een korte, scherpe prikkeling die binnen een paar seconden wegtrekt. Dat gebeurt vooral als u iets kouds of zoets eets. Zodra het bederf dieper komt, houdt de prikkeling langer aan en kan de tand ook gaan reageren op warmte en op kauwen. Een kloppende pijn die uit zichzelf opkomt, bijvoorbeeld ‘s nachts, wijst erop dat het bederf tot bij de zenuw is gekomen.
Kunt u een gaatje hebben zonder pijn?
Ja, dat is zelfs de normale situatie. Het glazuur heeft geen zenuwen, dus zolang het gaatje in die buitenste laag zit, voelt u niets. Pijn komt pas als het bederf de laag eronder bereikt, het tandbeen, en soms zelfs pas daarna. Veel mensen hebben jarenlang een goede controle gehad en krijgen dan opeens kiespijn. Het gaatje was er al langer, alleen onzichtbaar en gevoelloos. Daarom is een periodieke controle met af en toe een röntgenfoto de enige betrouwbare manier om een gaatje op tijd te vinden.
Hoe ontstaat een gaatje en hoe snel groeit het?
Een gaatje ontstaat doordat bacteriën in tandplak suikers omzetten in zuur. Dat zuur haalt mineralen uit het glazuur. Na ieder eet- of drinkmoment heeft uw speeksel ongeveer een half uur nodig om het zuur te neutraliseren en de mineralen terug te brengen. Eet of drinkt u vaak tussendoor, dan krijgt het glazuur die hersteltijd niet en wint het zuur. Wat tandplak is en hoe u het weghaalt, leest u in ons artikel over tandplak.
Hoe snel een gaatje groeit, hangt af van de laag waarin het zit. In het glazuur gaat het langzaam, vaak maanden tot jaren. Het glazuur is de hardste laag van het lichaam. Zodra het bederf door het glazuur heen is en het zachtere tandbeen bereikt, kan het in weken flink groter worden. Het verschil per stadium:
| Stadium | Wat u ziet | Wat u voelt | Nog om te keren? | Behandeling |
| Witte vlek | Dof wit plekje | Niets | Ja | Fluoride en beter poetsen |
| Gaatje in glazuur | Bruin of donker puntje | Niets of lichte gevoeligheid | Nee | Kleine vulling |
| Gaatje in tandbeen | Zichtbaar gat, donkere rand | Gevoelig bij koud, zoet en kauwen | Nee | Vulling, soms kroon |
| Tot aan de zenuw | Groot gat of afgebroken stuk | Kloppende pijn, soms zwelling | Nee | Wortelkanaalbehandeling of trekken |
Kan een beginnend gaatje zelf herstellen?
Ja, zolang het glazuur nog niet is doorgebroken. In het stadium van de witte vlek kan het glazuur weer mineralen opnemen uit speeksel en uit tandpasta met fluoride. De vlek wordt dan harder en groeit niet verder. Daarvoor moet de tandplak op die plek wel iedere dag weggehaald worden. Daarvoor raden we aan om twee keer per dag te poetsen met fluoridetandpasta en dagelijks ragers of flossdraad te gebruiken. Uw tandarts of mondhygiënist kan de plek extra beschermen met fluoridelak en bij de volgende controle beoordelen of het is gestopt. Hoe u gaatjes voorkomt, staat uitgebreid op onze pagina over gaatjes voorkomen.
Kan een gaatje vanzelf weggaan?
Nee. Zodra er een echt gat in het glazuur zit, groeit dat niet meer dicht. Het lichaam maakt geen nieuw glazuur aan. Een gaatje wegpoetsen lukt dus ook niet. Goed poetsen remt de groei wel, maar het gat blijft en wordt op den duur groter. Een veelgemaakte fout is wachten tot de gevoeligheid vanzelf overgaat. Soms gebeurt dat inderdaad, maar dan is de zenuw afgestorven en is het probleem alleen maar groter geworden.
Hoe lang kunt u rondlopen met een gaatje?
Dat hangt af van wat u merkt. U kunt hiervoor deze vuistregel aanhouden:
- Geen klachten en de volgende controle staat binnen enkele maanden gepland? Dan kunt u die afwachten en het bij de controle melden.
- Gevoelig bij koud of zoet, een zichtbaar putje of eten dat blijft hangen? Maak dan een afspraak op korte termijn, zodat een kleine vulling volstaat.
- Kloppende pijn, pijn die u ‘s nachts wakker houdt of een dikke wang? Bel dan dezelfde dag. Dit wijst op een ontsteking die niet vanzelf overgaat.
Uitstel is vrijwel altijd duurder. Een klein gaatje is in één korte afspraak gevuld. Een gaatje tot aan de zenuw vraagt om een wortelkanaalbehandeling en vaak een kroon, en soms is de kies niet meer te redden.
Hoe stelt de tandarts een gaatje vast?
De tandarts bekijkt iedere tand met een spiegeltje en een sonde, een dun haakje waarmee zachte plekken in het glazuur te voelen zijn. Veel gaatjes zitten echter tussen twee kiezen, waar niemand bij kan kijken. Daarvoor maakt de tandarts om de paar jaar een bitewing, een kleine röntgenfoto waarop de zijkanten van de kiezen zichtbaar zijn. Een gaatje dat u zelf nooit zou zien, valt daar meteen op.
Dit verklaart ook waarom twee tandartsen soms iets anders zeggen. Een beginnend gaatje in het glazuur mag u afwachten als het met fluoride en poetsen te stoppen is, terwijl een ander het liever meteen vult. Beide zijn verdedigbaar. Vraag daarom altijd waar het gaatje zit, hoe diep het is en of wachten een optie is. Dan kunt u zelf meebeslissen.
Kan een mondhygiënist een gaatje zien?
Ja. Een mondhygiënist kijkt bij iedere behandeling naar vlekken, verkleuringen en zachte plekken en wijst u erop als iets verdacht is. Vullen doet de mondhygiënist niet, dat doet de tandarts. Bij een beginnend gaatje kan de mondhygiënist wel fluoridelak aanbrengen en u laten zien hoe u die plek beter schoon houdt. Zit er een echt gaatje, dan verwijst de mondhygiënist u door en wordt het bij de tandarts gevuld.
Een klein gaatje op tijd laten vullen is de goedkoopste keuze
Een gaatje dat vroeg wordt gevonden, kost u één korte afspraak en een kleine vulling. Hetzelfde gaatje een jaar later betekent mogelijk een wortelkanaalbehandeling, een kroon of een kies. Het verschil zit niet in geluk, maar in op tijd laten controleren. Twijfelt u over een plekje of een gevoelige tand? Bij Tandartspraktijk Ridder in Oosterhout kijken wij er rustig naar, leggen wij uit wat wij zien en bespreken wij samen of behandelen of afwachten de beste keuze is. Neem gerust contact op voor meer informatie of om direct een afspraak te maken.
