Tandplak is het kleverige laagje dat u met uw tong voelt als u een dag niet heeft gepoetst. Het is de oorzaak van vrijwel alle gaatjes en tandvleesontstekingen. En het komt binnen enkele uren na het poetsen alweer terug. Dat laatste is geen falen van uw mondverzorging: het hoort bij hoe een mond werkt. Het verschil zit in hoe consequent u het laagje elke dag weer verwijdert.
In dit artikel leest u wat tandplak precies is, hoe u het zichtbaar maakt, wanneer het verandert in tandsteen en welke aanpak tegen tandplak thuis werkt.
Wat is tandplak precies?
Tandplak is een dun, kleverig laagje bacteriën op uw tanden. Die bacteriën horen gewoon in elke mond thuis. Zodra u klaar bent met poetsen, legt uw speeksel een heel dun laagje over uw tanden. Daar hechten de bacteriën zich binnen een paar minuten aan vast, waarna zij zich vermeerderen en het laagje dikker wordt.
Dat laagje plakt stevig. U krijgt het er niet af door te spoelen met water of mondwater, hoe krachtig u ook spoelt. Het moet van uw tanden worden geveegd: met een tandenborstel, een rager of floss.
Hoe ziet tandplak eruit?
Vers tandplak is wit tot lichtgeel, zacht en glanst nauwelijks. Op wit glazuur valt hij daardoor amper op. U merkt hem eerder op andere manieren:
- uw tanden voelen ruw aan met de tong, vooral ’s ochtends;
- langs de tandvleesrand ligt een matte, witgele band;
- uw tandvlees is daar roder dan elders en bloedt bij het poetsen;
- u heeft een minder frisse adem.
Hoe snel ontstaat tandplak?
Direct na het poetsen begint de vorming van tandplak gelijk opnieuw. Na een paar uur is er al een dunne laag aanwezig en binnen ongeveer 24 tot 48 uur is de biofilm zo volgroeid dat hij schade kan veroorzaken. Dat is de reden dat twee keer per dag poetsen het advies is. En dat één dag overslaan meer effect heeft dan mensen denken.
Waar zit tandplak meestal?
Tandplak verzamelt zich op plaatsen waar hij met rust wordt gelaten:
- op de tandvleesrand, waar de borstel vaak net iets te kort komt;
- tussen de tanden en kiezen, waar de borstelharen niet bij kunnen;
- op de kauwvlakken van de kiezen, in de groeven;
- aan de binnenkant van de ondervoortanden en de buitenkant van de bovenkiezen, vlak bij de uitgangen van de speekselklieren;
- rond beugels, kronen, bruggen, implantaten en de randen van vullingen.
Wat doet tandplak met uw gebit?
De bacteriën in tandplak zetten suikers uit uw eten en drinken om in zuren. Die zuren lossen mineralen uit uw glazuur op. Herstelt uw speeksel die schade niet op tijd, dan ontstaat er een gaatje. Tegelijk irriteren de bacteriën langs de tandvleesrand uw tandvlees, wat leidt tot een tandvleesontsteking: rood, gezwollen tandvlees dat bloedt bij het poetsen. Blijft die ontsteking jarenlang bestaan, dan kan het kaakbot eronder worden aangetast.
Tandplak, tandsteen en aanslag: wat is het verschil?
Deze drie worden vaak door elkaar gehaald, terwijl de aanpak per soort verschilt.
| Kenmerken | Tandplak | Tandsteen | Aanslag |
|---|---|---|---|
| Wat het is | Zacht laagje bacteriën | Verkalkte, verharde tandplak | Verkleuring op het oppervlak |
| Kleur | Wit tot lichtgeel | Geel tot bruin, soms zwart bij de tandvleesrand | Bruin of grijs, door koffie, thee, rode wijn of roken |
| Ontstaat in | Enkele uren | Enkele dagen tot twee weken | Weken tot maanden |
| Zelf te verwijderen | Ja, door poetsen en ragen | Nee | Deels, verder poleren door de mondhygiënist |
Tandsteen ontstaat doordat mineralen uit uw speeksel zich vastzetten in achtergebleven tandplak. Het resultaat is een hard, ruw laagje waar nieuwe tandplak zich extra goed aan hecht. Daarmee houdt tandsteen de ontsteking van uw tandvlees in stand, ook al is het zelf niet de directe boosdoener.
Hoe krijgt u tandplak weg?
Graag delen we enkele tips om te zorgen dat tandplak zo weinig mogelijk ruimte krijgt.
Poets twee keer per dag twee minuten.
Gebruik een zachte borstel en tandpasta met fluoride. Zet de borstel schuin, in een hoek van ongeveer 45 graden, tegen de tandvleesrand en maak korte, rustige bewegingen. Werk in een vaste volgorde zodat u geen vlak overslaat. Een elektrische tandenborstel neemt de beweging van u over en maakt het makkelijker om niet te hard te drukken.
Reinig elke dag tussen uw tanden.
Een tandenborstel bereikt ongeveer drie van de vijf vlakken van een tand. De twee vlakken ertussen blijven over en juist daar begint de meeste schade. Gebruik ragers wanneer de ruimte dat toelaat; bij krappe ruimtes gebruikt u floss. De juiste maat rager is belangrijk: te klein reinigt niet, te groot beschadigt het tandvlees. Wij meten dat tijdens de controle voor u op.
Spoel na het poetsen niet na met water.
Spuug de tandpasta uit en laat de rest zitten. Zo blijft de fluoride langer op uw tanden werken.
Beperk het aantal eetmomenten.
Uw speeksel heeft na elk eet- of drinkmoment ongeveer een half uur nodig om het zuur te neutraliseren. Ongeveer zeven momenten per dag, hoofdmaaltijden meegerekend, is een goed uitgangspunt. Continu doorhappen of de hele dag door frisdrank drinken is schadelijker dan één keer iets zoets eten.
Reinig uw tong.
Op de tongrug zit een groot deel van de bacteriën in uw mond. Een tongschraper of een paar rustige halen met de borstel is voldoende.
Wat werkt niet, of zelfs averechts
- Harder poetsen. Dat verwijdert geen extra plak, maar slijt uw glazuur en beschadigt uw tandvlees.
- Alleen mondwater gebruiken. Mondwater kan een aanvulling zijn, maar dringt niet door de biofilm heen. Zonder poetsen en ragen gebeurt er te weinig.
- Zelf tandsteen wegkrabben. De instrumenten en ultrasone apparaatjes die online te koop zijn, beschadigen makkelijk uw glazuur en tandvlees en laten tandsteen onder de tandvleesrand gewoon zitten. Dat is precies de plek waar het schade aanricht.
- Baking soda, citroen of azijn. Deze huismiddelen halen inderdaad verkleuring weg, maar tasten tegelijk uw glazuur aan. Dat herstelt niet.
- Whitening-tandpasta als oplossing. Die pakt verkleuring aan, geen tandplak of tandsteen.
Wanneer gaat u naar de mondhygiënist?
Tandsteen kunt u zelf niet verwijderen. Tijdens een gebitsreiniging haalt de mondhygiënist het tandsteen en de aanslag weg, poleert de tandoppervlakken zodat nieuwe plak zich minder makkelijk hecht en laat u zien op welke plekken u thuis nog iets laat liggen.
Maak een afspraak wanneer:
- u geel of bruin, hard materiaal langs de tandvleesrand ziet of voelt;
- uw tandvlees bloedt bij het poetsen en dat na twee weken goede reiniging niet minder wordt;
- u aanhoudend een slechte adem of nare smaak heeft;
- u een beugel, kronen, bruggen of implantaten heeft, daar vraagt reinigen extra techniek;
- het langer dan een jaar geleden is dat uw gebit professioneel is gereinigd.
Hoe vaak een reiniging nodig is, verschilt per persoon. De een vormt sneller tandsteen dan de ander, ook bij dezelfde mondverzorging. Wij bepalen samen met u een interval dat bij uw mond past.
Wordt tandplak of tandsteen verwijderen vergoed?
De tarieven in de tandheelkunde zijn landelijk vastgesteld door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en gelijk in elke praktijk. Voor kinderen tot 18 jaar valt deze zorg onder de basisverzekering. Bent u ouder, dan hangt de vergoeding af van uw aanvullende verzekering. U krijgt vooraf een begroting.
Uw gebit laten reinigen in Oosterhout?
Wilt u weten hoeveel tandplak en tandsteen er bij u achterblijft en welke plekken u thuis nog mist? Bel Tandartspraktijk Ridder of maak een afspraak via het formulier op deze website. Onze mondhygiënist reinigt uw gebit in onze eigen praktijk en neemt met u door hoe u het resultaat thuis vasthoudt.
