Een gaatje ziet er zelden uit als een gat. In het begin is het een dof wit vlekje op het glazuur, dat verandert in een lichtbruine of donkere plek, en pas in een laat stadium wordt het een zichtbaar putje of een zwart puntje op de kies. Veel gaatjes ziet u bovendien helemaal niet, omdat ze tussen twee tanden of onder een vulling zitten.
Op deze pagina leest u per stadium en per plek in de mond hoe een gaatje eruitziet, en hoe u het onderscheidt van tandsteen, aanslag en andere vlekken die geen gaatje zijn.
Hoe ziet een beginnend gaatje eruit?
Een beginnend gaatje is een dof, krijtachtig wit vlekje op een tand die verder glanst. Gezond glazuur is licht doorschijnend; op de plek waar zuur mineralen heeft weggehaald, wordt het glazuur ondoorzichtig en mat. Het vlekje zit meestal vlak boven de tandvleesrand of in de groeven van een kies, precies daar waar tandplak blijft zitten.
In dit stadium is er nog geen gaatje. De vlek voelt glad aan en doet geen pijn. Dat is het enige stadium waarin een gaatje nog kan herstellen, met fluoride en goed poetsen. Welke signalen daarbij horen en wanneer u een afspraak maakt, staat in ons artikel over een gaatje in uw tand herkennen.
Hoe ziet een klein gaatje eruit?
Zodra het glazuur daadwerkelijk is doorgebroken, verkleurt de plek van wit naar lichtbruin of geelbruin. Een klein gaatje in een kies ziet eruit als een bruin streepje in een groef of als een donker vlekje dat met poetsen niet weggaat. Met de tong voelt u soms een ruw randje. Een klein gaatje in een voortand ziet u vaak als een bruine schaduw door het glazuur heen, vlak bij het tandvlees of op de zijkant tegen de buurtand aan.
Wat betekent een zwart puntje op een kies?
Een zwart puntje op een kies is in de meeste gevallen een gaatje in een groef van het kauwvlak. Dit hoeft echter niet altijd zo te zijn. Kiezen hebben diepe groeven waarin tandplak en kleurstoffen uit koffie, thee en tabak blijven zitten. Een zwart streepje dat glad aanvoelt en al jaren hetzelfde is, is vaak een verkleurde groef zonder gaatje. Een zwart puntje dat zacht aanvoelt, groter wordt of een randje heeft waar eten blijft hangen, is een gaatje.
Zelf is dat verschil lastig te zien. De tandarts bekijkt tijdens een controle of het glazuur op die plek nog hard is. Bij twijfel wordt er een röntgenfoto gemaakt. Een zwart puntje op de kies van een kind verdient altijd een controle, omdat gaatjes in melktanden snel doorgroeien.
Hoe ziet een gaatje eruit per plek in de mond?
Waar een gaatje zit, bepaalt hoe het eruitziet en of u het zelf kunt vinden. Dit zijn de vier plekken waar gaatjes het vaakst ontstaan:
| Plek | Hoe het eruitziet | Zelf te zien? |
| Kauwvlak van een kies | Bruin of zwart puntje of streepje in een groef | Ja, met een spiegel en goed licht |
| Tussen twee tanden of kiezen | Grijze of bruine schaduw door het glazuur heen, vaak pas laat zichtbaar | Meestal niet, alleen op een röntgenfoto |
| Bij de tandhals, langs het tandvlees | Doffe witte of gelige band, later een bruine inkeping | Ja, bij teruggetrokken tandvlees goed zichtbaar |
| Rond een bestaande vulling | Donkere rand langs de vulling, afgebrokkeld randje | Soms, vaak pas als de vulling losraakt |
Gaatje tussen de tanden
Een gaatje tussen twee tanden is het lastigst te zien. Het begint op het contactvlak, waar de tanden elkaar raken en de tandenborstel niet komt. Van buiten ziet u hooguit een grijze of bruinige schaduw door het glazuur heen, of u merkt dat flosdraad op die plek rafelt of blijft haken. Op een bitewing, een kleine röntgenfoto van de zijkanten van de kiezen, ziet de tandarts zo’n gaatje als een donkere driehoek in het glazuur. Daarom horen die foto’s om de paar jaar bij de controle.
Gaatje onder een vulling
Ook naast of onder een vulling kan een nieuw gaatje ontstaan. U ziet dan een donkere rand langs de vulling, een vulling die grijs doorschemert of een stukje vulling dat is afgebrokkeld. Soms merkt u het alleen aan gevoeligheid bij koud of aan eten dat naast de vulling blijft hangen. Een oude vulling die aan de rand verkleurt, is een reden om het te laten controleren, ook zonder pijn.
Welke vlekken lijken op een gaatje maar zijn het niet?
Niet elke vlek op een tand is een gaatje. Deze vier verkleuringen worden er het vaakst mee verward:
| Wat u ziet | Waarschijnlijk | Verschil met een gaatje |
| Gele of bruine harde laag bij het tandvlees | Tandsteen | Zit óp de tand, voelt ruw, komt op meerdere tanden tegelijk |
| Bruine of gele waas over het hele oppervlak | Aanslag van koffie, thee of roken | Volgt geen groef, poetst of polijst weg |
| Witte vlekjes verspreid over meerdere tanden | Fluorose | Glanzend, symmetrisch, al sinds de kindertijd aanwezig |
| Gladde, glanzende kuiltjes of dunne randen | Tanderosie door zuur | Geen bacteriën, geen donkere kern, vaak op meerdere tanden |
Een gaatje heeft een paar eigen kenmerken: het zit op één plek, het is dof of donker in plaats van glanzend, het wordt langzaam groter en het verdwijnt niet met poetsen. Tandsteen kan de mondhygiënist weghalen; meer daarover leest u op de pagina over mondhygiëne. Bruine aanslag en hoe u die voorkomt, komt aan bod in ons artikel over tandplak.
Is een bruine vlek erger dan een witte vlek?
Niet per se. Een doffe witte vlek is vaak een actief gaatje dat op dit moment groeit. Een harde, glanzende bruine vlek kan juist een gestopt gaatje zijn, dat door fluoride en goed poetsen tot stilstand is gekomen en daarna is verkleurd. De tandarts laat zo’n plek soms met rust en houdt hem in de gaten. Of een vlek actief is, bepaalt dus meer dan de kleur.
Hoe ziet een gaatje eruit bij kinderen?
Bij kinderen begint een gaatje vaak als een witte of gele band langs het tandvlees van de voortanden, of als bruine vlekjes in de groeven van de achterste kiezen. Melktanden hebben dunner glazuur, waardoor een gaatje er sneller doorheen gaat en de tand binnen enkele maanden bruin of zwart kan worden. Een donkere plek op een melktand is daarom nooit iets om af te wachten.
Een vlek herkennen is de eerste stap, laten controleren de tweede
Een gaatje ziet u zelf alleen in een laat stadium goed. De witte vlek waarin het nog te stoppen is, en het gaatje tussen twee kiezen, vindt u zonder spiegel, controle door de tandarts en röntgenfoto niet.
Ziet u een vlek die niet weggaat, een donker puntje in een groef of een verkleurde rand langs een vulling? Laat het dan beoordelen bij de volgende controle, of eerder als de plek gevoelig is. Bij Tandartspraktijk Ridder in Oosterhout bekijken wij het, leggen wij uit wat het is en bespreken we of behandelen nodig is.
